Historisch beeld van muziek op de middelbare school in Nederland:
Het lijkt mij zinnig om het historisch beeld te schetsen vanaf de ontwikkelingen die ontstonden door de nieuwe ideeén van de 2 muziekpedagogen Willem Gehrsen en Ad heerkens. Dit doe ik omdat ik vanaf deze tijd duidelijk kan uitleggen wat er met kunde, kick en kennis wordt bedoeld.
Willem Gehrsen 1885-1971 is begonnen met werken in het onderwijs in 1905 aan de lindegracht in Amsterdam. Deze vioolist en koordirigent is zich naast het werken in het onderwijs steeds meer gaan gerichten naar muziekonderwijs. Tijdens zijn studie; pedagogiek MO, heeft Willem in opdracht van het Nederlands Muziekpaedagogisch Verbond een scriptie geschreven ‘muziek in opvoeding en onderwijs’. Hierin kwam duidelijk naar voren dat de belangrijkste pedagogische stelling van Gehrels was dat het kind allereerst moet leren beleven wat muziek is. Niet individueel door middel van instrumentale lessen, maar in groepsverband, met zingen als uitgangspunt. Oftewel: Kunde (doen wat je kan en begrijpen wat je hoort)
Ad heerkens stond op muziekpedagogisch gebied tegenover Willem Gehrsen. Hij gebruikte niet de kunde theorie maar juist de kick (muziek is cool of je gaat er van uit je dak) Over de correctheid van het lesgeven valt nog te twisten. Of je nu werkt vanuit kunde of vanuit kick, beiden theorieén hebben iets gemeen, dat is dat je tijdens je lessen kennis aan het overdragen bent. Dus muziek is van jou en van anderen en je snapt hoe dat zit. Tijdens een goede muziekles komen de 3 bovenstaande aspecten als het goed is aan de orde. Door muziek te maken kom je er meer over te weten en daar kun je een zekere kick van krijgen.
Van 1970 tot c.a. 1980 ontstaat er een nieuwe ontwikkeling in het muziekonderwijs. Een belangrijk onderdeel daarvan is dat muziek een eindexamenvak is geworden. Er werden eisen gesteld aan de kennis van de leerlingen van het voortgezet onderwijs. Maar door de slechte muzieklessen vanuit het bassisonderwijs is dit moeilijk te verwerkelijken en hebben muziekdocenten daar een behoorlijke klus aan.
Van 1980 tot 2000 zijn de ontwikkelingen in muziek minder positief. Er vinden bezuinigingen plaats waardoor muzieklessen te weinig aan de orde kwam. Dit terwijl de examen eisen gewoon blijven bestaan. Een positieve ontwikkeling is dat de popmuziek een serieuze plek krijgt in het onderwijs. Lesstof wordt aangepast op de intresse van de doelgroep. In het bassisonderwijs ondergaat de kwaliteit van de muzieklessen een positieve ontwikkeling.
In 2003 zijn er kerndoelen opgesteld voor muziek in de onderbouw vo. Dit waren 6 duidelijke kerndoelen waar de muziekdocenten die werkzaam zijn binnen het middelbaar onderwijs zich aan moesten houden. Even voor de duidelijkheid de kerndoelen op een rijtje:
Het onderwijs in muziek is erop gericht dat de leerlingen:
· Vaardigheden verwerven in het uitvoeren en ontwerpen van muziek.
· Vaardigheden verwerven in het luisteren naar en interpreteren van muziek.
· Kennis over muzikale aspecten (klankeigenschappen, vormprincipes, functies en betekenissen) verwerven en deze kunnen toepassen.
· Inzicht verwerven in de rol van muziek in hun persoonlijk leven en dat van anderen.
· Inzicht verwerven in functies en betekenissen van muziek in de maatschappij.
· Vaardigheden en kennis op het terrein van muziek verwerven met het oog op beslissingen over vervolgopleidingen, de latere beroepsuitoefening en het maatschappelijk functioneren, met inbegrip van vrijetijdsbesteding.
Dit vind ik duidelijk toetsbare kerndoelen waar iemand die werkt in het middelbaar onderwijs iets mee zou kunnen. Je zorgt aan de hand van deze kerndoelen ervoor dat je in je lessen met een klas gaat musiceren, vormgeven, presenteren en muziek gaat beluisteren. Daarnaast vind ik een goed punt dat er in deze kerndoelen naast kick, kennis en kunde, ook aandacht word besteed aan het inzicht verwerven in de rol van muziek in hun persoonlijk leven en dat van anderen. Laten we niet vergeten dat dat een van de belangrijkste redenen is waarom muziek bestaat en ontstaan is. Ik denk dat in de hedendaagse muzieklessen hier weinig tot geen aandacht aan besteed wordt. Dit heeft een verklaring;
In 2007 kregen alle kunstvakken van het middelbaar onderwijs 5 leerdoelen. Dit betekend dus dat er algemene leerdoelen opgesteld zijn die op verschillende kunstdisciplines betrekking hebben. Nou wil ik dit plan niet meteen onderuit schoppen, maar waar blijft dan het overzicht in wat er in de lessen behandeld moet worden? Gelukkig zijn er genoeg muziekdocenten die gemotiveerd genoeg zijn om de klassen zoveel mogelijk gevarieerde stof te geven. Maar helaas heb ik ook genoeg voorbeelden gezien van docenten die dat ook helemaal niet zijn. En ik denk persoonlijk dat deze 5 interdisciplinaire leerdoelen daar niet aan meewerken.
Hoe kan een docent er nu dan voor zorgen dat hij/zij toch een les aanbiedt waarin de belangrijke aspecten wel behandeld worden?
In het artikel Kick, Kennis en Kunde., van Job ter Steege beschrijft Job kernachtig de 3 dingen die hij het meest relevant vind bij muziek les; Kick, kennis en kunde. ‘ In de ideale muziekles komt alles aan bod.’ Verteld Job. Maar is dit niet veel te omslachtig beschreven? Kunnen wij ons niet beter aan de 4 domeinen houden zoals we in de lessen hebben besproken:
· Musiceren: zingen en spelen
· Vormgeven: improviseren en componeren
· Presenteren
· Beluisteren
In deze 4 domeinen vind je de 3 K’s van Job weer terug, maar toch is dit naar mijn mening een betere omschrijving van een perfecte les dan kick, kennis en kunde. Dat zijn namelijk punten die in een les voorkomen, of die je probeert te creéren door middel van musiceren, vormgeven presenteren of beluisteren.
